Εμπορικό Δίκαιο Ι: Γενικό Μέρος – Αξιόγραφα – Ιούνιος 2011 (Σειρά Β)

Πρακτικό 1

Ιστορικό

Ο Ε αναθέτει στον παλαιό γνωστό του Λ την επισκευή του πατρικού του σπιτιού και εκδίδει υπέρ αυτού συναλλαγματική λευκή ως προς το ποσό, επειδή το κόστος των εργασιών δεν έχει υπολογισθεί ακόμη. Οι Ε και Λ συμφωνούν να τη συμπληρώσει αργότερα ο Λ, κατόπιν συνεννόησης με τον Ε. Τη συναλλαγματική αποδέχεται αυθημερόν, ως έχει, ο Α, οφειλέτης του Ε, ο οποίος γνωρίζει προ πολλού τόσο τον Ε όσο και τον Λ και τους έχει απόλυτη εμπιστοσύνη. Οι Ε και Λ συμφωνούν ότι το κόστος επισκευής ανέρχεται σε 55.000 ευρώ, ο Λ όμως, όντας εκτεθειμένος σε χρέη, αναγράφει 90.000 ευρώ αριθμητικώς και οπισθογραφεί τη συναλλαγματική στον προμηθευτή του Μ. Ο Μ οπισθογραφεί στον Ν «ουχί σε διαταγή». Ο Ξ, υπάλληλος του Ν, κλέβει τη συναλλαγματική, αλλοιώνει το ποσό σε 190.000 ευρώ και οπισθογραφεί στον Π, πλαστογραφώντας την υπογραφή του Ξ. Ο Π οπισθογραφεί εν λευκώ στον Ρ, με τη συμφωνία να την εμφανίσει μόνο για να την εισπράξει, αλλά ο Ρ τη μεταβιβάζει με συμφωνία και παράδοση στον Κ. Ο Κ την εμφανίζει προς πληρωμή στον Α, ο οποίος αρνείται λόγω έλλειψης τυπικής νομιμοποίησης, και στη συνέχεια στον Ε, ο οποίος ισχυρίζεται ότι η συναλλαγματική είναι άκυρη λόγω αντισυμβατικής συμπλήρωσης.

Ερωτάται

1. Νομιμοποιείται ο Κ να ζητήσει την πληρωμή της συναλλαγματικής, από ποιον και για ποιο ποσό;

Πρακτικό 2

Ιστορικό

Ο Α είναι νόμιμος εκπρόσωπος της ανώνυμης εταιρίας «ΖΖΖ ΑΕ». Την 5/1/2011 η πιο πάνω εταιρία δανείζεται από τον τοκογλύφο Λ1 20.000 € για τις ανάγκες της, με υποχρέωση να επιστρέψει στις 31.3.2011 συνολικό κεφάλαιο και τόκους ύψους 50.000 €. Για εξασφάλισή του ο Λ1 ζητά και λαμβάνει από την εταιρία μεταχρονολογημένη επιταγή ποσού 50.000 € στον κομιστή, με φερόμενη ημερομηνία έκδοσης την 31.3.2011, την οποία υπογράφει ο Α κάτω από τη σφραγίδα της εταιρίας. Ο Λ1 παραδίδει την επιταγή χωρίς οπισθογράφηση στον Λ2 στις 10/1/11 και αυτός με τη σειρά του την παραδίδει πάλι χωρίς οπισθογράφηση στον Λ3 την 1/2/11. Την 5/2/11 ο Λ3 οπισθογραφεί την επιταγή στον Λ4 και στις 10/2/11 ο Λ4 την οπισθογραφεί στον Λ5. Στις 31/3/11 ο Λ5 εμφανίζει την επιταγή στην πληρώτρια Τράπεζα. Αυτή, βλέποντας ότι ο λογαριασμός της εταιρίας δεν έχει επαρκές υπόλοιπο, ενημερώνει την εταιρία ότι η εν λόγω επιταγή έχει εμφανιστεί για πληρωμή. Τότε ο Α καταφθάνει στο κατάστημα της Τράπεζας και ενημερώνει τον Λ5 ότι η επιταγή αυτή είναι προϊόν τοκογλυφίας. Ο Λ5, ωστόσο, επιμένει και σφραγίζει την επιταγή. Την 11/4/11 ο Λ5, για να μην μπλέξει περισσότερο, αλλά και για να μη χάσει τα λεφτά του, αποφασίζει και οπισθογραφεί την επιταγή στον Λ6.

Ερωτάται

α) Μπορεί ο Λ6 να στραφεί κατά της εταιρίας ΖΖΖ ΑΕ; Να αξιολογήσετε όλες τις πιθανές νομικές βάσεις.

β) Μπορεί ο Λ6 να στραφεί κατά του νομίμου εκπροσώπου Α; Να αξιολογήσετε όλες τις πιθανές νομικές βάσεις.

γ) Μπορεί ο Λ6 να στραφεί κατά των Λ1, Λ2, Λ3, Λ4, Λ5 ή Λ6; Να απαντήσετε ξεχωριστά για τον καθένα, αξιολογώντας όλες τις πιθανές νομικές βάσεις.

Απαντήσεις

Συνοπτικές απαντήσεις από τους διδάσκοντες του Τομέα (όπως δημοσιεύθηκαν στην πηγή).

Οι απαντήσεις δίδονται συνοπτικά με σκοπό τη διευκόλυνση της κατανόησης των λύσεων από τους εξεταζόμενους. Για τη βαθμολογία λαμβάνονται υπόψη η ανάλυση και σαφήνεια του συλλογισμού καθώς και η συνολική εικόνα του γραπτού.

1ο ΠΡΑΚΤΙΚΟ

O ισχυρισμός του Α είναι εσφαλμένος. Ο Κ είναι νόμιμος κομιστής της συναλλαγματικής καθ΄όσον υπάρχει μια αδιάκοπη σειρά οπισθογραφήσεων (η πλαστή οπισθογράφηση δεν την αναιρεί) και η τελευταία οπισθογράφηση του Π είναι λευκή, άρα οποιοσδήποτε κομιστής μετά από αυτήν νομιμοποιείται τυπικά.

Ο ισχυρισμός του Ε είναι επίσης εσφαλμένος. Η αντισυμβατική συμπλήρωση λευκής συναλλαγματικής δεν την καθιστά άκυρη.

Ο Κ εφ΄όσον τηρήσει τις διατυπώσεις επιμέλειας (εμπρόθεσμη εμφάνιση της συναλλαγματικής στον τόπο πληρωμής κατά τη λήξη της και σύνταξη διαμαρτυρικού) έχει αναγωγικά δικαιώματα και δύναται να στραφεί:

Κατά του Π . Ο Π έχει κάνει καλυμμένη πληρεξουσιοδοτική οπισθογράφηση στον Ρ. Ο Ρ θα μπορούσε να κάνει μόνο πληρεξουσιοδοτική οπισθογράφηση αλλά αυτό δεν αντιτάσσεται από τον Π σε επόμενο καλόπιστο κομιστή όπως εδώ ο Κ που το αγνοεί. Ο Π οφείλει 190.000 Ευρώ γιατί υπέγραψε τη συναλλαγματική μετά την αλλοίωσή της (άρ.69).

Κατά του Ρ δεν μπορεί να στραφεί γιατί την μεταβίβασε με συμφωνία και παράδοση και δεν υπέγραψε επί της συναλλαγματικής αναλαμβάνοντας ευθύνη.

Κατά του Ν δεν μπορεί να στραφεί γιατί θα του προβάλλει την ένσταση πλαστογραφίας της υπογραφής του που προτείνεται κατά παντός.

Μπορεί να στραφεί κατά του πλαστογράφου Ξ, ο οποίος ευθύνεται όπως ευθύνεται ο ψευδοπληρεξούσιος ( άρ.8) και οφείλει επίσης 190.000 Ευρώ.

Δεν μπορεί να στραφεί κατά του Μ, λόγω της ρήτρας ουχί εις διαταγήν. Με αυτή τη ρήτρα ο οπισθογράφος δεν καθιστά τη συναλλαγματική ονομαστικό αξιόγραφο αλλά περιορίζει την ευθύνη του μόνο απέναντι στο υπέρ ου η οπισθογράφηση, δηλαδή εδώ στον Ν ( άρ.15).

Μπορεί να σταφεί κατά των Λ και Ε, οι οποίοι οφείλουν 90.000 Ευρώ, ήτοι το πριν την αντισυμβατική συμπλήρωση ποσό. Ο Ε δεν μπορεί να επικαλεσθεί την αντισυμβατική συμπλήρωση του Λ (άρθ.10) και να πληρώσει 55.000 Ευρώ.

Ο Κ μπορεί τέλος να στραφεί ευθέως (χωρίς διατυπώσεις επιμέλειας) κατά του αποδέκτη Α, ο οποίος επίσης οφείλει 90.000 Ε, ήτοι το πριν την αντισυμβατική συμπλήρωση ποσό. Και ο Α δεν μπορεί να επικαλεσθεί την αντισυμβατική συμπλήρωση του Λ (άρθ.10) γιατί ο Κ δεν απέκτησε κακόπιστα τη συναλλαγματική, γνωρίζοντας δηλαδή την αντισυμβατική συμπλήρωση.

2ο ΠΡΑΚΤΙΚΟ

Η επιταγή που εκδίδεται είναι :

μεταχρονολογημένη, άρα πληρωτέα εν όψει (αρ. 28).

Στον κομιστή (αρ. 5), άρα μεταβιβάζεται με συμφωνία και παράδοση ως ανώνυμος τίτλος, και ακόμα κι αν οπισθογραφηθεί δεν τρέπεται σε εις διαταγήν αλλά παραμένει ανώνυμη (αρ. 20). Ο οπισθογράφος ευθύνεται εξ αναγωγής (αρ. 20).

Η ένσταση της τοκογλυφίας είναι προσωπική ένσταση στις σχέσεις ΖΖΖ αε και Λ1 και δεν προβάλλεται στους επόμενους κομιστές που είναι καλόπιστοι (αρ. 22).

(Θα θεωρηθεί δεκτή και η άποψη ότι η ένσταση της τοκογλυφίας θα μπορούσε να προταθεί αν συνδυαστεί με τη θεωρία δόσεως και λήψεως (συμβατική θεωρία). Στην περίπτωση αυτή η επιχειρηματολογία είναι ότι η ένσταση της τοκογλυφίας πλήττει το κύρος της σύμβασης δόσης και λήψης και ως εκ τούτου είναι άκυρη εξ αρχής η ίδια η σύμβαση της επιταγής. Άρα το μεταβιβαζόμενο με τις οπισθογραφήσεις που ακολούθησαν δικαίωμα είναι νομικά άκυρο. Αντένσταση στην ένσταση της τοκογλυφίας μπορεί να είναι η θεωρία του φαινομένου δικαίου, δηλ. ότι η ΖΖΖ αε ως εκδότης, παρά την ακυρότητα της επιταγής λόγω της τοκογλυφίας θα ευθύνεται έναντι των μεταγενέστερων καλής πίστης κομιστών, λόγω του ότι συμπράττοντας στην κυκλοφορία του αξιογράφου τους προκάλεσε την εύλογη πεποίθηση ότι αυτή είναι έγκυρη).

Η απάντηση που ακολουθεί στηρίζεται στο σκεπτικό ότι η ένσταση τοκογλυφίας είναι προσωπική και μη προβαλλόμενη στους καλόπιστους.

Η οπισθογράφηση από τον Λ5 στον Λ6 είναι μεταγενέστερη της σφράγισης, άρα είναι μετοπισθογράφηση και παράγει τα αποτελέσματα κοινής εκχώρησης (αρ. 24). Ο Λ5 μεταβιβάζει στον Λ6 κατά το κοινό δίκαιο (εκχώρηση) τα δικαιώματα που έχει από την επιταγή.

Επομένως, για τα Ερωτήματα:

Ο Λ5 εκχωρεί στον Λ6 κατά το κοινό δίκαιο τα δικαιώματα που έχει κατά της ΖΖΖ αε.

Τα εκχωρεί όμως βεβαρυμένα με τις ενστάσεις που υπήρχαν όταν τα μεταβίβασε – δεν ισχύει ο περιορισμός των ενστάσεων. Ο Λ5 γνωρίζει την τοκογλυφία. Όμως κρίσιμος χρόνος για τη γνώση (καλή ή κακή πίστη) είναι ο χρόνος που ο Λ5 απόκτησε την επιταγή από το δικαιοπάροχό του Λ4 και όχι ο μεταγενέστερος χρόνος κατά τον οποίο λαμβάνει γνώση της τοκογλυφίας. Στην εκχώρηση εφαρμόζεται η ΑΚ 463 κατά την οποία ο οφειλέτης (ΖΖΖ αε) μπορεί να αντιτάξει κατά του εκδοχέα (Λ6) τις ενστάσεις που είχε κατά του εκχωρητή (Λ5) πριν την αναγγελία. Δηλ. ο οφειλέτης (ΖΖΖ αε) κατά του εκχωρητή (Λ5) δεν μπορούσε να αντιτάξει την ένσταση τοκογλυφίας. Άρα δεν μπορεί να την αντιτάξει ούτε κατά του Λ6. Επίσης, ο Λ6, όταν του μεταβιβάζεται (με εκχώρηση) η επιταγή, δεν γνωρίζει την τοκογλυφίας, δηλ. είναι κι αυτός ως αποκτών καλής πίστης. Άρα η ένσταση τοκογλυφίας δεν προτείνεται κατά του Λ6. Άρα ο Λ6 έχει τις εξής αξιώσεις κατά της εκδότριας ΖΖΖ αε:

Α. Την αξιογραφική αγωγή (αρ. 40) αφού έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις επιμέλειας,

Β. την αδικοπρακτική αγωγή του αρ. 79 και ΑΚ 914, 919

2. Κατά του νομίμου εκπροσώπου Α ο Λ6 έχει τις αξιώσεις που είχε κατ’ αυτού κατά το κοινό αστικό δίκαιο o Λ5, δηλ.

Α. Την αγωγή αδικοπραξίας των αρ. 79, ΑΚ 914, 71.

Β. Την έγκληση του ποινικού αδικήματος του αρ. 79.

3. Κατά των οπισθογράφων Λ3 και Λ4 ο Λ6 έχει τις αξιώσεις που είχε κατ’ αυτών ο κατά το κοινό δίκαιο δικαιοπάροχός του Λ5, δηλ. έχει τις αξιώσεις της αξιογραφικής αναγωγής, αφού έχουν τηρηθεί οι διατυπώσεις επιμέλειας (αρ. 40).Οι Λ1 και Λ2 δεν ευθύνονται γιατί μεταβίβασαν με συμφωνία και παράδοση.

Κατά του Λ5 ο Λ6 έχει τις κατά το κοινό δίκαιο της εκχώρησης αξιώσεις για την εκχωρούμενη απαίτηση. Δηλ. απέναντι στον Λ6 ο Λ5 ευθύνεται για την ύπαρξη της εκχωρούμενης απαίτησης αν η μετοπισθογράφηση έγινε για επαχθή αιτία και δεν ευθύνεται καθόλου αν η μετοπισθογράφηση έγινε χαριστικά.

Μπορείτε να στείλετε τις ενδεικτικές απαντήσεις σας, κάνοντας μία συνεισφορά.