Συνταγματική Θεωρία και Πολιτική Φιλοσοφία

Το μάθημα «ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ» είναι διατομεακό μάθημα με το οποίο επιδιώκεται η προσέγγιση τριών συναφών γνωστικών αντικειμένων. Καταρχάς θα διδαχθεί η εξέλιξη των πολιτικών ιδεών από τον 17ο μέχρι τις απαρχές του 21ου αιώνα. Οι φιλόσοφοι του 17ου αιώνα επηρεάστηκαν από τη νευτώνεια φυσική και την εν γένει επιστημονική μέθοδο στην προσπάθειά τους να κατανοήσουν τον φυσικό νόμο. Οι κλασσικοί φιλόσοφοι, στους οποίους ανήκουν οι Χόμπς, Λόκ και Ρουσώ, εγκαταλείπουν το θεϊκό δίκαιο και στρέφονται προς τη Λογική. Ο 18ος αιώνας είναι ο αιώνας της αυτονομίας. Ο αιώνας χαρακτηρίζεται από τη γέννηση του Άνταμ Σμίθ και τους φυσιοκράτες. Οι νέες θεωρίες του ρομαντικού Σέλινγκ και του αντιρομαντικού Χέγκελ θεωρούν ότι το νόημα της φύσης καθορίζεται από μια αντικειμενική τάξη. Ο 19ος αιώνας αποκαλείται για τη γενική φιλοσοφία και γερμανικός αιώνας. Είναι επίσης ο αιώνας των μεγάλων συστημάτων. Η δικαιϊκή και πολιτειακή σκέψη επηρεάζεται από τον μεγάλο φιλόσοφο Κάντ. Τη δική τους επίδραση στον τομέα αυτόν είχαν και οι Φίχτε και Χέγκελ. Ο σοσιαλιστικός ουτοπισμός, ο θετικισμός, ο σοσιαλισμός, ο διαλεκτικός υλισμός, η επανίδρυση του συγκεντρωτικού κράτους διαδέχονται ως ιδεολογίες και συστήματα το ένα το άλλο και σφραγίζουν τον 19ο αι. Το πρώτο μισό του 20ου αι. θα ταλανισθεί από τον Ολοκληρωτισμό, γύρω από τον οποίο θα διαμορφωθούν συνταγματικές κυρίως θεωρίες. Το δεύτερο μισό μέχρι τις απαρχές του 21ου αι. η συζήτηση επικεντρώνεται πάλι στον λόγο, την ισότητα, την ελευθερία, τη δημοκρατία. Το δεύτερο γνωστικό αντικείμενο είναι η πολιτική φιλοσοφία. Εξετάζονται οι θεμελιώδεις αρχές που διέπουν τις πολιτικές αντιλήψεις από τον 17ο αιώνα μέχρι σήμερα, στο περιβάλλον των σύγχρονων πλουραλιστικών κοινωνιών. Οι αρχές της ελευθερίας, της ισότητας και της δημοκρατίας αναλύονται στο έργο του κορυφαίου φιλοσόφου του φιλελευθερισμού του 20ου αι., του Τζων Ρώλς, που τις συναρθρώνει μεταξύ τους με τρόπο που έχει σφραγίσει τη σύγχρονη θεωρητική συζήτηση. Αφού παρουσιασθούν τα ερωτήματα που τίθενται με αφορμή αυτές τις αρχές, θα εξετασθούν οι απαντήσεις που δίνει σε αυτά ο Ρώλς κι εν συνεχεία τα ζητήματα στα οποία επικεντρώνεται σήμερα η συζήτηση για τα θεμέλια της πολιτικής ζωής.

Το τρίτο γνωστικό αντικείμενο του μαθήματος είναι η συνταγματική θεωρία και ειδικότερα ο Συνταγματισμός, ως θεωρητικό σύστημα κατανόησης της δικαιϊκής σύνταξης των σύγχρονων πολιτειών. Η έμφαση θα δοθεί στον Ευρωπαϊκό Συνταγματισμό, όπως αυτός εξελίχθηκε μετά τη γαλλική επανάσταση, προκειμένου να αναζητηθεί η φυσιογνωμία του θεσμικού- συνταγματικού πλαισίου των νεότερων Ευρωπαϊκών κρατών (Αγγλία-Γαλλία-Γερμανία). Με τον τρόπο αυτό, ο φοιτητής θα έχει τη δυνατότητα να εξετάσει τον τρόπο θεσμικής βίωσης των βασικών φιλοσοφικών ρευμάτων έκαστης περιόδου. Με αυτό το υπόβαθρο θα επιδιωχθεί η εξοικείωση και με τους σύγχρονους προβληματισμούς, ιδίως στο χώρο της αγγλοαμερικανικής βιβλιογραφίας, ως προς τη σχέση της συνταγματικής ερμηνείας με την πολιτική φιλοσοφία.