Εφαρμογές Διεθνούς και Ευρωπαϊκού Δικαίου – Σεπτέμβριος 2023

Ομάδα Α – Θέμα 1

Ιστορικό

Τα κράτη Α και Β είναι γειτονικά κράτη με μακροχρόνιες φιλικές και εμπορικές σχέσεις, οι οποίες όμως δοκιμάζονται τελευταία λόγω της ανόδου στην ηγεσία του κράτους Α του Στρατηγού Song τον Μάρτιο 2022. Σημειωτέον ότι στην περιφέρεια Λαγκάδα του Κράτους Α διαβιεί εδώ και πολλά έτη εθνική μειονότητα του Κράτους Β, τα μέλη της οποίας είναι πολίτες του Κράτους Α με αναγνωρισμένα μειονοτικά γλωσσικά και θρησκευτικά δικαιώματα. Την τελευταία περίοδο έχουν λάβει χώρα τα εξής συμβάντα: Τον Απρίλιο του 2023, ο Στρατηγός Song διατάσσει την πλήρη απαγόρευση της χρήσης της μειονοτικής γλώσσας, καθώς και οποιασδήποτε θρησκευτικής εκδήλωσης από τη μειονότητα στη Λαγκάδα, ενώ φυλακίζει χωρίς εύλογη αιτία τον εκλεγμένο περιφερειάρχη Λαγκάδας, ο οποίος προέρχεται από τη μειονότητα. Τα μέλη της εθνικής μειονότητας εξεγείρονται, με αποτέλεσμα να επέμβουν οι στρατιωτικές δυνάμεις του Κράτους Α, κάνοντας εκτεταμένη χρήση βίας. Περισσότερα από 100 μέλη της εθνικής μειονότητας χάνουν τη ζωή τους ή τραυματίζονται σοβαρά από τις συγκρούσεις, ενώ εκατοντάδες πολίτες του Κράτους Α, μεταξύ των οποίων και μέλη της εθνικής μειονότητας, εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και αναχωρούν προς το Κράτος Β.

Σημειωτέον ότι αμφότερα τα Κράτη είναι μέλη των Ηνωμένων Εθνών και συμβαλλόμενα σε όλες τις σημαντικές Συμβάσεις των Ηνωμένων Εθνών, όπως η Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948), η Σύμβαση της Γενεύης για το καθεστώς των Προσφύγων (1951) και η Διεθνής Σύμβαση για την Κατάργηση κάθε Μορφής Φυλετικών Διακρίσεων (1965).

Παράρτημα – Βασικές διατάξεις

Σύμβαση για την Πρόληψη και Καταστολή του Εγκλήματος της Γενοκτονίας (1948)

Άρθρον ΙΙ.- Εις την παρούσαν Σύμβασιν ως γενοκτονία νοείται οιαδήποτε εκ των κατωτέρω πράξεων, ενεργουμένη με την πρόθεσιν ολικής ή μερικής καταστροφής ομάδος, εθνικής, εθνολογικής, φυλετικής ή θρησκευτικής, ως τοιαύτης:

α) Φόνος των μελών της ομάδος.

β) Σοβαρά βλάβη της σωματικής ή διανοητικής ακεραιότητος των μελών της ομάδος.

γ) Εκ προθέσεως υποβολή της ομάδος εις συνθήκας διαβιώσεως δυναμένας να επιφέρωσιν την πλήρη ή την μερικήν σωματικήν καταστροφήν αυτής.

δ) Μέτρα αποβλέποντα εις την παρεμπόδισιν των γεννήσεων εις τους κόλπους ωρισμένης ομάδος.

ε) Αναγκαστική μεταφορά παίδων μιας ομάδος εις ετέραν ομάδα.

Άρθρον IX.- Αι μεταξύ των Συμβαλλομένων Μερών διαφοραί, αι σχετικαί προς την ερμηνείαν, την εφαρμογήν ή την εκτέλεσιν της παρούσης Συμβάσεως, συμπεριλαμβανομένων και των διαφορών των σχετιζομένων προς την ευθύνην του Κράτους, εις ότι αφορά την γενοκτονίαν, ή οιανδήποτε εκ των άλλων πράξεων των απαριθμουμένων εις το άρθρον 3ον, θα υποβάλλωνται εις το Δικαστήριον Διεθνούς Δικαιοσύνης, κατ’ αίτησιν ενός των εν τη διαφορά Μερών.

Σύμβαση της Γενεύης για το καθεστώς των Προσφύγων (1951)

Άρθρον 1.- Α. Εν τη εννοία της παρούσης συμβάσεως ο όρος «πρόσφυξ» εφαρμόζεται επί:

1. Παντός προσώπου όπερ έχει θεωρηθή πρόσφυξ κατ’ εφαρμογήν των Συμφωνιών της 12ης Μαΐου 1926 και 30ης Ιουνίου 1928, ή των Συμβάσεων της 28ης Οκτωβρίου 1933 και 10ης Φεβρουαρίου 1938, του Πρωτοκόλλου της 14ης Σεπτεμβρίου 1939 ή κατ’ εφαρμογήν του Καταστατικού της Διεθνούς Οργανώσεως Προσφύγων. Αποφάσεις περί μη αναγνωρίσεως της ιδιότητος του πρόσφυγος ληφθείσαι υπό της Διεθνούς Οργανώσεως Προσφύγων κατά την διάρκειαν της λειτουργίας αυτής δεν εμποδίζουν την αναγνώρισιν της ιδιότητος ταύτης εις πρόσωπα πληρούντα τους υπό του δευτέρου εδαφίου της παρούσης παραγράφου διαλαμβανόμενους όρους.

2. Παντός προσώπου όπερ συνεπεία γεγονότων επελθόντων προ της 1ης Ιανουαρίου 1951 και δεδικαιολογημένου φόβου διώξεως λόγω φυλής, θρησκείας, εθνικότητος, κοινωνικής τάξεως ή πολιτικών πεποιθήσεων ευρίσκεται εκτός της χώρας της οποίας έχει την υπηκοότητα και δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να απολαύη της προστασίας της χώρας ταύτης, ή εάν μη έχον υπηκοότητα τινά και ευρισκόμενον συνεπεία τοιούτων γεγονότων εκτός της χώρας της προηγούμενης συνήθους αυτού διαμονής, δεν δύναται ή, λόγω του φόβου τούτου, δεν επιθυμεί να επιστρέψη εις ταύτην. Εν ή περιπτώσει πρόσωπόν τι είναι υπήκοος πλειόνων χωρών, ο όρος «ής έχει την υπηκοότητα» αναφέρεται εις μίαν εκάστην των χωρών ών το πρόσωπον τούτο είναι υπήκοος. Δεν θεωρείται στερούμενον της υπό της χώρας ής έχει την υπηκοότητα παρεχομένης προστασίας, πρόσωπον όπερ άνευ αιτίας βασιζομένης επί δεδικαιολογημένου φόβου δεν έκαμε χρήσιν της υφ’ ετέρας των χωρών ών κέκτηται την υπηκοότητα παρεχομένης προστασίας.

Διεθνής Σύμβαση για την Κατάργηση κάθε Μορφής Φυλετικών Διακρίσεων (1965)

Άρθρον 1.- 1. Εν τη παρούση Συμβάσει ο όρος «φυλετική διάκρισις» υπονοεί πάσαν διάκρισιν, εξαίρεσιν, παρεμπόδισιν ή προτίμησιν βασιζομένην επί της φυλής, του χρώματος, της καταγωγής ή της εθνικής ή εθνολογικής προελεύσεως με τον σκοπόν ή αποτέλεσμα εκμηδενίσεως ή διακινδυνεύσεως της αναγνωρίσεως, απολαύσεως ή ασκήσεως, υπό όρους ισότητος, των δικαιωμάτων του ανθρώπου και των θεμελιωδών ελευθεριών εις τον πολιτικόν, οικονομικόν, κοινωνικόν, μορφωτικόν ή οιονδήποτε άλλον τομέα του δημοσίου βίου.

Άρθρον 22.- Πάσα διαφορά ανακύπτουσα μεταξύ δύο ή πλειόνων Κρατών μελών ως προς την ερμηνείαν ή την εφαρμογήν της παρούσης Συμβάσεως, ήτις δεν λύεται διά διαπραγματεύσεως ή διά των διαδικασιών, αίτινες ρητώς προβλέπονται υπό της παρούσης Συμβάσεως, θέλει, τη αιτήσει οιουδήποτε εκ των εν διενέξει μερών, παραπεμφθή προς το Διεθνές Δικαστήριον προς λήψιν αποφάσεως, εκτός εάν τα εν διενέξει Κράτη συμφωνήσουν επί ετέρου τρόπου διακανονισμού.

Ερωτάται

1. Είστε νομικός σύμβουλος του Κράτους Β και καλείστε να συμβουλεύσετε την Κυβέρνηση σχετικά με την κρίση της «Λαγκάδας». Συγκεκριμένα, ερωτάστε:

α) Τυγχάνουν διεθνούς προστασίας τα άτομα από τη Λαγκάδα που εισήλθαν στο Κράτος Β συνεπεία των πρόσφατων γεγονότων;

β) Δύναται το Κράτος Β να προσφύγει εναντίον του Κράτους Α στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και να ζητήσει από το Δικαστήριο να καταδικάσει το Κράτος Α για τα ανωτέρω γεγονότα, καθώς και να αιτηθεί προσωρινής προστασίας των κατοίκων της Λαγκάδας, και, αν ναι, υπό ποιες προϋποθέσεις;

γ) Δικαιούται το Κράτος Β να λάβει άλλα μονομερή μέτρα κατά του Κράτους Α;

Ομάδα Α – Θέμα 2

Ιστορικό

Μετά τον αποκλεισμό της από διαγωνισμό για την ανάθεση της κατασκευής δημοσίου έργου, η εταιρεία Α προσφεύγει με αίτηση ακύρωσης ενώπιον του ΣτΕ και ζητά από το δικαστήριο να αποστείλει προδικαστικό ερώτημα προς το ΔΕΕ σχετικά με την ερμηνεία της Οδηγίας 2014/14, που προβλέπει τους λόγους αποκλεισμού από τους διαγωνισμούς αυτούς.

Το ελληνικό Δημόσιο αντιτείνει ότι η σχετική διάταξη της Οδηγίας έχει ερμηνευτεί από το ΔΕΕ και, συνεπώς, δεν χρειάζεται να υποβληθεί νέο προδικαστικό ερώτημα. Τονίζει μάλιστα ότι η υποβολή ερωτήματος εν προκειμένω απαγορεύεται, επειδή θα ισοδυναμούσε με αμφισβήτηση της νομολογίας του ΔΕΕ, που κατά το άρθρο 267 ΣΛΕΕ είναι ο μοναδικός αυθεντικός ερμηνευτής του ενωσιακού δικαίου.

Στην απόφασή του το ΣτΕ αποδέχεται τα επιχειρήματα του ελληνικού Δημοσίου, ερμηνεύει την Οδηγία το ίδιο και απορρίπτει την αίτηση ακύρωσης.

Ερωτάται

1. Πώς κρίνετε τα επιχειρήματα του Δημοσίου και τη στάση του ΣτΕ;

2. Έχει η Α δυνατότητα αντίδρασης μετά από την απόρριψη της αίτησης ακύρωσης;

Ομάδα Β – Θέμα 1

Ιστορικό

Τα γειτονικά Κράτη Α και Β έχουν τα τελευταία χρόνια τεταμένες σχέσεις μεταξύ τους λόγω αρκετών εκκρεμών διαφορών, μεταξύ των οποίων η αμφισβήτηση της κυριαρχίας του Κράτους Β επί μιας μικρής νήσου, της Γραμβούσας, η οποία βρίσκεται 4,5 ναυτικά μίλια από τις ακτές του Κράτους Α και έχει πληθυσμό 300 κατοίκων.

Τον Ιούνιο του 2023, μία ομάδα «τουριστών» αφικνείται στη Γραμβούσα, αποτελούμενη από πρώην μέλη των ειδικών δυνάμεων του Κράτους Α, και προβαίνει σε διάφορες τρομοκρατικές ενέργειες, μεταξύ των οποίων σκοτώνει τον δήμαρχο του νησιού, καταστρέφει σημαντικές εγκαταστάσεις του νησιού, μεταξύ των οποίων τη μονάδα παροχής ηλεκτρικού ρεύματος και τις δεξαμενές ύδατος κ.ο.κ. Μετά τις επιθέσεις, η ομάδα αυτή εγκαταλείπει το νησί.

Το Κράτος Β αντιδρά άμεσα, καταδικάζει τις επιθέσεις των «τουριστών», τις οποίες θεωρεί ότι συνιστούν έμμεση ένοπλη επίθεση από το Κράτος Α, και διατάσσει την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων κατά του Κράτους Α στα βόρεια χερσαία σύνορά τους. Μετά από πολύνεκρες συρράξεις, το Κράτος Β καταλαμβάνει επ’ αόριστον μεγάλη επικράτεια του Κράτους Α στην εν λόγω περιοχή.

Ερωτάται

1. α) Έχει ευθύνη το Κράτος Α για τις τρομοκρατικές ενέργειες επί της νήσου Γραμβούσας;

β) Ήταν νόμιμη η επέμβαση και η κατάληψη της επικράτειας του Κράτους Α εκ μέρους του Κράτους Β;

γ) Δύναται να προσφύγει ενώπιον του Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης το Κράτος Α; Σημειωτέον ότι αμφότερα τα Κράτη έχουν προβεί σε δήλωση αποδοχής της υποχρεωτικής δικαιοδοσίας του Διεθνούς Δικαστηρίου. Το Κράτος Α έχει ωστόσο εξαιρέσει από τη δικαιοδοσία του Δικαστηρίου διαφορές που αφορούν σε μέτρα που λαμβάνει στο πλαίσιο του άρθρου 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών.

Ομάδα Β – Θέμα 2

Ιστορικό

Στο πλαίσιο της πολεμικής σύρραξης Ρωσίας-Ουκρανίας, το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συνεδριάζει και αποφασίζει την έκδοση Κανονισμού για την επιβολή οικονομικών κυρώσεων σε Ρώσους αξιωματούχους και νομικά πρόσωπα που ελέγχονται από τη ρωσική κυβέρνηση, κατονομαζόμενα σε Παράρτημά του. Με διοικητική πράξη που εκδίδεται εις εκτέλεση του ως άνω Κανονισμού, οι γερμανικές αρχές κατάσχουν ιστιοφόρο μεγάλης αξίας που ανήκει στον Α, Ρώσο μεγιστάνα που διαμένει και είναι ιδιοκτήτης μεγάλης επιχείρησης στη Γερμανία, χωρίς να του παράσχουν το δικαίωμα προηγούμενης ακρόασης, προκειμένου να μην του δοθεί η ευκαιρία να το απομακρύνει από τη γερμανική επικράτεια.

Ο Α προσφεύγει στα γερμανικά δικαστήρια κατά της εθνικής πράξης και ισχυρίζεται ότι τόσο αυτή όσο και ο Κανονισμός παραβιάζουν το δικαίωμα στην ιδιοκτησία και στην προηγούμενη ακρόαση, όπως κατοχυρώνονται στον Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ, ζητώντας από τον Γερμανό δικαστή να μην εφαρμόσει ούτε τον Κανονισμό ούτε την εκτελεστική αυτού πράξη. Κατά τη δίκη οι γερμανικές αρχές επικαλούνται δύο επιχειρήματα, ζητώντας να απορριφθεί η προσφυγή του Α:

1) Ότι ο εθνικός δικαστής δεν μπορεί να ελέγξει το κύρος του ενωσιακού Κανονισμού ώστε να τον αφήσει ανεφάρμοστο.

2) Ότι οι πράξεις του Συμβουλίου που επιβάλλουν κυρώσεις σε φυσικά ή νομικά πρόσωπα δεν μπορούν να ελεγχθούν παρά μόνο με ευθεία αίτηση ακύρωσης του άρθρου 263 ΣΛΕΕ, όπως ρητώς προβλέπει το άρθρο 275 ΣΛΕΕ, το οποίο ορίζει ότι:

«Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν έχει αρμοδιότητα όσον αφορά τις διατάξεις σχετικά με την κοινή εξωτερική πολιτική και πολιτική ασφαλείας, ούτε όσον αφορά τις πράξεις που θεσπίζονται βάσει αυτών.

Το Δικαστήριο, πάντως, είναι αρμόδιο να […] αποφαίνεται επί των προσφυγών που ασκούνται σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 263, τέταρτο εδάφιο, της παρούσας Συνθήκης και αφορούν τον έλεγχο της νομιμότητας των αποφάσεων που προβλέπουν περιοριστικά μέτρα κατά φυσικών ή νομικών προσώπων, τις οποίες θεσπίζει το Συμβούλιο βάσει του τίτλου V, κεφάλαιο 2, της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.»

Ερωτάται

1. Πώς θα αποφανθεί το γερμανικό δικαστήριο επί των δύο αυτών επιχειρημάτων;

Απαντήσεις

Δεν διατίθενται απαντήσεις επί του παρόντος.

Μπορείτε να στείλετε τις ενδεικτικές απαντήσεις σας, κάνοντας μία συνεισφορά.