Κοινοβουλευτικό Δίκαιο – Ιούλιος 2014

Θέμα 1

α) Η θέση του Κανονισμού της Βουλής έναντι του τυπικού νόμου στην ιεραρχία των πηγών του δικαίου και το ζήτημα της ενδεχόμενης μεταξύ τους σύγκρουσης.

β) Σχολιάσατε το όριο του 3% για την εκλογή αντιπροσώπων στο εθνικό και στο ευρωπαϊκό κοινοβούλιο.

Θέμα 2

α) Με ποιον τρόπο οι αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας συνέχονται με το ανέλεγκτο των κοινοβουλευτικών διαδικασιών; Αξιολογήσατε.

β) Σχολιάσατε το ισοζύγιο μεταξύ δημόσιας και ιδιωτικής οικονομικής ενίσχυσης των κομμάτων που έχει καθιερωθεί στην ελληνική έννομη τάξη από νομική και πολιτική άποψη.

Θέμα 3

Ιστορικό

Με τροπολογία του Υπουργού Εσωτερικών στο νομοσχέδιο του Υπουργείου Οικονομικών για τη ρύθμιση οφειλών προς τις τράπεζες, η οποία κατατίθεται την παραμονή της συζήτησης στο πρώτο θερινό τμήμα διακοπής της Βουλής, πρώτον καθιερώνεται διαδικασία ψηφοφορίας για τους εκτός επικρατείας εκλογείς στις εθνικές εκλογές και, δεύτερον, αυξάνεται το όριο συνταξιοδότησης.

Ερωτάται

1. Σχολιάσατε ενδεχόμενα ζητήματα τυπικής αντισυνταγματικότητας που ανακύπτουν, καθώς και την έκταση του δικαστικού ελέγχου επί αυτών.

Οδηγίες εξέτασης

Να απαντηθούν δύο εκ των τριών θεμάτων με τα υποθέματά τους.

Επιτρέπεται η χρήση ασχολίαστου Συντάγματος, Κανονισμού της Βουλής και των νόμων 3023/2002, 3231/2004 και 3636/2008.

Απαντήσεις

Οι παρακάτω απαντήσεις δημοσιεύθηκαν μαζί με τα θέματα στην πηγή.

Υπόδειγμα απαντήσεων (όπως αναρτήθηκε από τον διδάσκοντα):

1.α. Ο Κανονισμός δεν υπόκειται σε χωριστή ιεραρχία κανόνων δικαίου, αλλά υπάγεται στην έννομη τάξη υποκείμενος στο Σύνταγμα, η δε σχέση του με τον κοινό νόμο δεν προσδιορίζεται με βάση ιεραρχική τάξη ή αξιακή διαβάθμιση, αλλά μόνο στη βάση της αρμοδιότητας. Κατά νομική ακριβολογία, συνεπώς, δεν νοείται σύγκρουση Κανονισμού και κοινού νόμου, αφού η αρμοδιότητά τους δεν τέμνεται, η όποια δε αντινομία θα επιλυθεί με αναγωγή στους οικείους κανόνες αρμοδιότητας της Βουλής και του σύνθετου νομοθετικού οργάνου. Υπό την έννοια αυτή, ο Κανονισμός απολαύει μερικό τεκμήριο αρμοδιότητας που αφορά την κοινοβουλευτική ύλη, εξαγόμενο από το γενικό τεκμήριο αρμοδιότητας του νόμου.

1.β. Στο ελληνικό δίκαιο η διαδικασία εκλογής των μελών του Ευρωκοινοβουλίου διέπεται από τον πρόσφατο ν. 4255/2014, που καθιερώνει όριο 3%, αντίστοιχο με το άρθρο 5 του ν. 3231/2004 για τις εθνικές εκλογές. Και στις δύο περιπτώσεις το όριο κρίθηκε συνταγματικό από το ΑΕΔ, στην περίπτωση των ευρωεκλογών ώστε να αποφεύγεται η υπερβολική κατάτμηση του Ευρωκοινοβουλίου σε κόμματα, ώστε «να μπορεί να σχηματίζεται στους κόλπους του οργάνου αυτού μια πειστική πλειοψηφία, απαραίτητη σε μια διαδικασία που τείνει στην έκφραση της πολιτικής βουλήσεως για την ευρωπαϊκή ενοποίηση και τέλος για να μπορεί το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να λειτουργήσει ως αντιπροσωπεία των λαών, σκοπός που υπηρετείται λυσιτελέστερα από μεγάλες ομάδες βουλευτών που επιδιώκουν τους κοινούς πολιτικούς στόχους, συνδεόμενες όχι με μικρές σε εθνικό επίπεδο πολιτικές ομάδες αλλά με μεγάλες εθνικές πολιτικές δυνάμεις» (ΑΕΔ 58/1995, 34/1999). Εντούτοις, μπορεί να υποστηριχθεί ειδικά για τις ευρωεκλογές ότι το σκεπτικό επί του οποίου στηρίχθηκαν οι ανωτέρω αποφάσεις έχει κατά χρόνο ξεπερασθεί λόγω της ουσιώδους αλλαγής στη φυσιογνωμία των πολιτικών σχηματισμών που εισέρχονται στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την ανάγκη προσαρμογής σε ένα δικαιότερο εκλογικό σύστημα για την ανάδειξη των βουλευτών του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, στο οποίο δεν υφίσταται τέλεια κοινοβουλευτική αρχή που να επιτάσσει τη συγκρότηση ισχυρών κυβερνήσεων, όπως συμβαίνει με τα εθνικά κοινοβούλια. Αυτό έκρινε και το Γερμανικό Συνταγματικό Δικαστήριο σε σχετική απόφασή του.

2.α. Σύμφωνα με την κλασική θεώρηση, με την έκδοση από τον ανώτατο άρχοντα το ψηφισμένο νομοσχέδιο ή πρόταση νόμου λογίζεται ότι φέρει τη θεσμική βεβαίωση που απαιτείται, ώστε να αποκλειστεί περαιτέρω έλεγχος των τυπικών στοιχείων του νόμου. Πρόκειται για τη βεβαιωτική ratio του ανέλεγκτου, η οποία αναγνωρίζει αμάχητο τεκμήριο σύμφωνης με τις συνταγματικές διαδικασίες εισαγωγής του νόμου μετά την άσκηση της κατά το άρθρο 42 παρ. 1 του Συντάγματος αρμοδιότητας του ανώτατου άρχοντα. Εντούτοις, σε επίπεδο νομικής ερμηνείας, η βεβαιωτική θεωρία έχει δύο προβλήματα να διαχειριστεί. Το τυπικό πρόβλημα είναι ότι το αμάχητο τεκμήριο, το οποίο προκύπτει ως συνέπεια της εφαρμογής της θεωρίας, δεν έχει άμεσο έρεισμα στο Σύνταγμα. Σε νομικοπολιτικό επίπεδο, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας δεν είναι σήμερα σε θέση να διασφαλίσει επαρκή έλεγχο της τήρησης της κοινοβουλευτικής διαδικασίας παραγωγής του νόμου μέσω της έκδοσής του λόγω της συνολικής απομείωσης της θέσης του· ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας έχει πολύ μικρά πραγματικά περιθώρια παρέμβασης στο πλαίσιο της έκδοσης. Δεν είναι τυχαίο ότι μεταπολιτευτικά η αρμοδιότητα αναπομπής ψηφισμένου νομοσχεδίου ή πρότασης νόμου δεν ασκήθηκε ποτέ από Πρόεδρο της Δημοκρατίας.

2.β. Το ελληνικό σύστημα υιοθετεί πρωτίστως σύστημα δημόσιας οικονομικής ενίσχυσης των κομμάτων. Εντούτοις, παρά την πρόβλεψη του άρθρου 29 παρ. 2, δεν ενισχύονται όλα τα κόμματα αλλά μόνο εκείνα που κατά τη νομολογία έχουν «πολιτική υπόσταση». Αυτό, σε συνδυασμό με το ότι η ιδιωτική χρηματοδότηση είναι επιτρεπτή μόνο σε πολύ μικρή κλίμακα, η πολύ περιορισμένη προβολή των μικρών κομμάτων κατά την προεκλογική περίοδο και τα ισχυρά πλειοψηφικά στοιχεία του συστήματος δημιουργούν συνθήκες κλειστού πολιτικού συστήματος υπέρ των εδραιωμένων κομμάτων και δυσχεραίνουν την ανάπτυξη νέων φορέων. Η τάση που διαμορφώνεται διεθνώς (σχετικές αποφάσεις Ανωτάτου Δικαστηρίου ΗΠΑ) είναι η απελευθέρωση της ιδιωτικής χρηματοδότησης υπό συνθήκες ευρείας διαφάνειας και ελέγχου.

3. Θέματα αντισυνταγματικότητας:

– Εκπρόθεσμη τροπολογία (δεν ελέγχεται).

– Άσχετη εκλογική τροπολογία (74/5, δεν ελέγχεται).

– Άσχετη συνταξιοδοτική τροπολογία (74/5, ελέγχεται).

– Υποβολή συνταξιοδοτικής τροπολογίας από αναρμόδιο υπουργό (73/2, δεν ελέγχεται).

– Διάταξη ειδικής πλειοψηφίας σε Τμήμα Διακοπής (72/1, 51/4, ελέγχεται).

– Υποβολή συνταξιοδοτικής τροπολογίας χωρίς γνώμη του Ελεγκτικού Συνεδρίου (73/2, ελέγχεται).

Μπορείτε να στείλετε τις ενδεικτικές απαντήσεις σας, κάνοντας μία συνεισφορά.